Hoe kunnen patiënten, donoren en/of burgers geïnformeerd worden over algemene onderzoeksresultaten?

 

Het gaat hier om algemene onderzoeksresultaten van een groep of gehele onderzoekspopulatie. Het gaat hier niet om bevindingen die mogelijk klinisch relevant zijn voor het individu.

Onderzoekers zijn in het kader van de transparantie wettelijk niet verplicht algemene onderzoeksresultaten terug te koppelen aan onderzoeksdeelnemers. Het belang van transparantie door onderzoekers rond het gebruik van lichaamsmateriaal en data voor wetenschappelijk onderzoek wordt door de Code Goed Gebruik wel onderschreven (1). Voor klinische studies komen er steeds meer eisen voor publicatie van alle resultaten (2) en bovendien moet een lekensamenvatting openbaar beschikbaar worden gemaakt bij het afronden van een studie (3).

Een groot deel van de onderzoekers binnen biobanken vindt dat deelnemers geïnformeerd moeten worden over geaggregeerde resultaten (4). Sommige onderzoekers pleiten voor een zekere morele plicht (5). Reciprociteit en transparantie zijn hierbij belangrijke waarden. Mensen zouden iets terug mogen krijgen, zij delen immers hun data en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek of het onderzoek wordt met publieke gelden gefinancierd. Donoren kunnen op deze manier ook meer betrokken worden bij wetenschappelijk onderzoek. De huidige tendens is dat patiënten steeds meer betrokken worden bij alle fases van wetenschappelijk onderzoek.  Voor overige informatie over betrokkenheid van patiënten/burgers bij wetenschappelijk onderzoek, zie FAQ patiëntenparticipatie.  

Resultaten uit wetenschappelijk onderzoek worden meestal gepresenteerd in rapporten, wetenschappelijke publicaties en proefschriften. Deze producten zijn niet altijd toegankelijk en vaak onbegrijpelijk voor leken. Deze producten kunnen via verschillende kanalen verspreid worden onder patiënten, donoren en/of burgers:

  • Berichten via de media, zoals de krant, radio of televisie. Onderzoeksinstituten hebben vaak een perscentrum dat onderzoekers helpt bij het schrijven en verspreiden van een persbericht over de resultaten van hun onderzoek.
  • Deelnemers aan onderzoek worden regelmatig direct geïnformeerd over resultaten uit het onderzoek (67), door middel van nieuwsbrieven of via een persoonlijke portal (8).
  • Verschillende patiëntenorganisaties publiceren resultaten van wetenschappelijk onderzoek op hun eigen website. Dit doen ze op een genuanceerde en leesbare manier, zie bijvoorbeeld www.leesbaaronderzoek.nl (9).
  • Valorisatie van onderzoeksresultaten door betrokken stakeholders. Veel onderzoeksprojecten hebben tegenwoordig de vereiste (opgelegd door de financier) dat patiëntenorganisaties betrokken moeten worden bij de opzet, uitvoering en valorisatie van de resultaten. Zo komen de resultaten direct bij de juiste doelgroep terecht en kunnen deze geïmplementeerd worden.

Kortom, er zijn veel verschillende manieren om patiënten, donoren of burgers te informeren over de resultaten van wetenschappelijk onderzoek. De gewenste manier zal afgestemd moeten worden per type onderzoek en bij voorkeur wordt daarbij tegemoet gekomen aan de wensen van patiënten en donoren.  

 

Bronnen

  1. Code Goed Gebruik, o.a. pagina 25.
  2. World Health Organisation. Joint statement on public disclosure of results from clinical trials. May 2017.  Zie ook online: http://www.who.int/ictrp/results/jointstatement/en/
  3. Clinical Trial Regulation (EU) No. 536/2014, art. 37, lid 4.
  4. Meulenkamp TM, Gevers SJ, Bovenberg JA, Smets EM. Researchers’ opinions towards the communication of results of biobank research: a survey study. European Journal of Human Genetics. 2012;20(3):258-262. doi:10.1038/ejhg.2011.216.
  5. Fernandez CV, Kodish E, Weijer C. Informing study participants of research results: an ethical imperative. IRB: Ethics & Human Research. 2003;25,(3): pp. 12-19. 
  6. Website Lifelines (laatst geraadpleegd op 08-01-2019)
  7. Website Erasmus Rotterdam Gezondheid Onderzoek (laatst geraadpleegd op 08-01-2019)
  8. Website Nederlands Tweelingen Register zie: mijnntr (laatst geraadpleegd op 08-01-2019)
  9. Website Leesbaar Onderzoek (laatst geraadpleegd op 08-01-2019)

 

Voor het laatst gewijzigd op 10-07-2018

 

Staat uw vraag er niet bij, neem dan contact met ons op.

 

Contact

Heeft u nog geen ELSI-Servicedesk TOPdesk account?
Vraag deze dan aan door een mail te sturen naar elsiservicedesk@health-ri.nl.

 

Wij gebruiken Topdesk, inclusief subonderdelen zoals Worcade, als onze service management software. Door het stellen van een vraag via de telefoon of e-mail, dan wel door het indienen van het vragenformulier, gaat u ermee akkoord dat de door u verstrekte gegevens worden opgeslagen in Topdesk. Deze verwerking van uw gegevens gebeurt in overeenstemming met het Privacybeleid en de Voorwaarden van Topdesk.


De informatie op deze website is met de grootst mogelijke zorg en aandacht samengesteld door experts uit verschillende disciplines. Bij het samenstellen van de informatie is gebruik gemaakt van verschillende bronnen. Er is rekening gehouden met de op het moment van plaatsen geldende wet- en regelgeving en ethische kaders, en de interpretatie daarvan door de personen en/of organisaties die bijdragen aan de ELSI Servicedesk. Ondanks deze zorg en aandacht voor de verstrekte informatie kan deze onvolledig of onjuist zijn. Het ELSI kernteam en de organisaties die bijdragen aan de ELSI Servicedesk aanvaarden geen aansprakelijkheid voor de (bron)informatie en het gebruik daarvan.

Meer Informatie voor donoren en patiënten

Hoe moeten patiënten geïnformeerd worden over het hergebruik van gegevens of lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek?

In de praktijk zijn er nog veel ziekenhuizen die hun patiënten niet of onvoldoende informeren over hergebruik (‘nader gebruik’) van gegevens of lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek. Er is echter wel steeds meer aandacht voor dit onderwerp. Hoe moeten patiënten geïnformeerd worden over het nader gebruik van gegevens of restmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek?

Klik hier voor het volledige antwoord

Hoe kunnen patiënten geïnformeerd worden over lopend medisch-wetenschappelijk onderzoek?

De deelname van patiënten is een vereiste voor het kunnen uitvoeren van veel medisch-wetenschappelijk onderzoek. De benodigde hoeveelheden patiënten worden in veel gevallen niet gehaald, waardoor onderzoeken niet optimaal kunnen worden uitgevoerd. Dit heeft invloed op de voortgang van wetenschappelijk onderzoek. De werving van patiënten is hierbij een knelpunt.

Klik hier voor het volledige antwoord

Hoe moeten patiënten of donoren vooraf geïnformeerd worden over mogelijke nevenbevindingen uit wetenschappelijk onderzoek?

Patiënten en donoren moeten geïnformeerd worden ten aanzien van het gebruik van hun lichaamsmateriaal en data voor wetenschappelijk onderzoek. Een goede informatieprocedure informeert patiënten idealiter ook over de omgang met nevenbevindingen (onder nevenbevindingen wordt verstaan: individuele bevindingen uit wetenschappelijke onderzoek die van betekenis kunnen zijn voor de gezondheid van de donor, die niet vallen binnen het doel van het onderzoek). Een visie van hoe een goede informatieprocedure eruit ziet staat  beschreven in de Code Goed Gebruik.

Klik hier voor het volledige antwoord

Hoe zorg ik ervoor dat de tekst waarmee ik patiënten informeer over wetenschappelijk onderzoek duidelijk is?

Informeren van patiënten over wetenschappelijk onderzoek is een essentieel onderdeel van de werving voor wetenschappelijk onderzoek. Dit blijkt erg lastig. Informatie wordt vaak niet in begrijpelijke taal aangeboden. Er is hier inmiddels onderzoek naar gedaan en er zijn concrete tips geformuleerd voor duidelijke patiënteninformatie.

Klik hier voor het volledige antwoord